Zestaw 8 zadań maturalnych o lipidach z odpowiedziami: budowa triacylogliceroli, nasycone i nienasycone kwasy tłuszczowe, fosfolipidy i dwuwarstwa lipidowa, funkcje lipidów, steroidy i cholesterol, woski, wykrywanie tłuszczów oraz tłuszcz jako materiał zapasowy.
Opisz budowę cząsteczki tłuszczu prostego (triacyloglicerolu). Nazwij wiązania łączące jej składniki.
Triacyloglicerol składa się z cząsteczki glicerolu (alkoholu trójwodorotlenowego) i trzech reszt kwasów tłuszczowych, połączonych wiązaniami estrowymi.
Porównaj nasycone i nienasycone kwasy tłuszczowe. Wyjaśnij, dlaczego tłuszcze zwierzęce są zwykle stałe, a oleje roślinne ciekłe.
Nasycone kwasy tłuszczowe mają wyłącznie wiązania pojedyncze między atomami węgla, nienasycone – co najmniej jedno wiązanie podwójne. Wiązania podwójne (w konfiguracji cis) wyginają łańcuch, więc cząsteczki nie mogą się ciasno ułożyć – tłuszcze z przewagą reszt nienasyconych (oleje roślinne) są ciekłe. Tłuszcze zwierzęce zawierają więcej reszt nasyconych, dlatego są stałe.
Opisz budowę fosfolipidu i wyjaśnij, dlaczego fosfolipidy tworzą w wodzie dwuwarstwę.
Fosfolipid składa się z glicerolu, dwóch reszt kwasów tłuszczowych oraz reszty kwasu fosforowego połączonej z inną grupą (np. choliną). Ma hydrofilową „głowę” i dwa hydrofobowe „ogony” – jest amfipatyczny. W wodzie głowy zwracają się ku wodzie, a ogony do wnętrza, tworząc dwuwarstwę – podstawę błon biologicznych.
Wymień cztery funkcje lipidów w organizmach.
Zapasowa (energetyczna) – 1 g tłuszczu dostarcza ok. 38 kJ, ponad dwa razy więcej niż 1 g węglowodanów lub białek; budulcowa (fosfolipidy i cholesterol w błonach); izolacja termiczna i ochrona mechaniczna narządów; regulacyjna (hormony steroidowe); rozpuszczalnik dla witamin A, D, E, K.
Podaj funkcje cholesterolu w organizmie człowieka.
Cholesterol jest składnikiem błon komórkowych (wpływa na ich płynność) oraz substratem do syntezy hormonów steroidowych (np. płciowych i kortykosteroidów), witaminy D i kwasów żółciowych.
Wyjaśnij, czym są woski, i podaj dwa przykłady ich funkcji w przyrodzie.
Woski to estry długołańcuchowych kwasów tłuszczowych i długołańcuchowych alkoholi jednowodorotlenowych. Są nierozpuszczalne w wodzie. Tworzą m.in. warstwę na powierzchni liści i owoców (część kutykuli) ograniczającą utratę wody, chronią pióra ptaków wodnych przed nasiąkaniem, a pszczoły budują z wosku plastry.
Zaproponuj sposób wykrycia tłuszczu w nasionach słonecznika.
Można rozgnieść nasiona na bibule – powstanie półprzezroczysta, tłusta plama, która nie znika po wyschnięciu. Można też użyć barwnika Sudan III – w obecności tłuszczu pojawia się pomarańczowoczerwone zabarwienie.
Wyjaśnij, dlaczego zwierzęta gromadzą długoterminowe zapasy energii głównie w postaci tłuszczu, a nie glikogenu.
Tłuszcz dostarcza ponad dwukrotnie więcej energii na gram niż glikogen, a dodatkowo jest hydrofobowy i nie wiąże wody, podczas gdy glikogen jest magazynowany razem z dużą ilością wody. Zapas energii w postaci tłuszczu jest więc dużo lżejszy i zajmuje mniej miejsca.
ODBIERZ NOTATKI MATURALNE GWARANCJA WYNIKU!
Jeżeli nie zdobędziesz minimum 70% na maturze z biologii – zwrócimy Ci pieniądze za notatki! ✨
📘 Przejdź do notatek