Zestaw 8 zadań maturalnych o wirusach z odpowiedziami: cechy wirusów, cykl lityczny i lizogeniczny bakteriofagów, retrowirusy i odwrotna transkrypcja, dlaczego antybiotyki nie działają na wirusy, zasada działania szczepionek, wiroidy i priony, swoistość wirusów oraz wykorzystanie wirusów w biotechnologii.
Wymień trzy cechy wirusów, które odróżniają je od organizmów komórkowych.
Nie mają budowy komórkowej (cząstka to kwas nukleinowy w kapsydzie białkowym); zawierają tylko jeden rodzaj kwasu nukleinowego – DNA albo RNA; nie mają własnego metabolizmu ani rybosomów i namnażają się wyłącznie wewnątrz komórki gospodarza.
Porównaj cykl lityczny i lizogeniczny bakteriofaga.
W cyklu litycznym DNA faga od razu kieruje syntezą nowych cząstek wirusa, które po złożeniu powodują rozpad (lizę) komórki bakterii. W cyklu lizogenicznym DNA faga włącza się do chromosomu bakterii jako profag i jest powielane razem z nim przy podziałach komórki – bakteria żyje. Pod wpływem czynników stresowych profag może się wyciąć i przejść w cykl lityczny.
Wyjaśnij rolę odwrotnej transkryptazy w cyklu retrowirusa, np. HIV.
Odwrotna transkryptaza przepisuje informację z wirusowego RNA na DNA (odwrotna transkrypcja). Powstałe DNA wbudowuje się do genomu komórki gospodarza (prowirus) i służy jako matryca do produkcji nowych cząstek wirusa. Przepływ informacji przebiega więc w kierunku RNA → DNA.
Wyjaśnij, dlaczego antybiotyki są nieskuteczne w zwalczaniu infekcji wirusowych.
Antybiotyki działają na struktury i procesy charakterystyczne dla bakterii – np. syntezę ściany komórkowej z peptydoglikanu czy rybosomy 70S. Wirusy nie mają ani ściany komórkowej, ani rybosomów, ani własnego metabolizmu, więc antybiotyki nie mają w nich „celu”.
Wyjaśnij, na czym polega działanie szczepionki przeciwwirusowej, i określ rodzaj odporności, jaką wywołuje.
Szczepionka zawiera osłabione lub zabite wirusy albo ich fragmenty (antygeny), które nie wywołują choroby, ale pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i komórek pamięci. Przy kontakcie z prawdziwym wirusem odpowiedź jest szybka i silna. Powstaje odporność swoista, nabyta, czynna, sztuczna.
Porównaj budowę wirusów, wiroidów i prionów.
Wirus – kwas nukleinowy (DNA lub RNA) otoczony kapsydem białkowym. Wiroid – sama, krótka, kolista cząsteczka RNA bez kapsydu (wywołuje choroby roślin). Prion – białko o nieprawidłowej konformacji, bez kwasu nukleinowego, które wymusza zmianę kształtu prawidłowych białek tego samego typu.
Wyjaśnij, dlaczego dany wirus atakuje tylko określone komórki, na przykładzie HIV.
Wirus może wniknąć tylko do komórek, które mają w błonie odpowiednie receptory rozpoznawane przez białka jego powierzchni. HIV wiąże się z białkiem CD4, dlatego atakuje głównie limfocyty T pomocnicze (a także m.in. makrofagi).
Podaj dwa przykłady wykorzystania wirusów w biotechnologii lub medycynie.
Wirusy (np. zmodyfikowane adenowirusy lub lentiwirusy) służą jako wektory do wprowadzania genów do komórek, m.in. w terapii genowej; bakteriofagi mogą być wykorzystywane do zwalczania bakterii (fagoterapia); wirusy hoduje się też do produkcji szczepionek.
ODBIERZ NOTATKI MATURALNE GWARANCJA WYNIKU!
Jeżeli nie zdobędziesz minimum 70% na maturze z biologii – zwrócimy Ci pieniądze za notatki! ✨
📘 Przejdź do notatek