Podziały komórkowe – mitoza, mejoza i cykl komórkowy – zadania otwarte #1

Zestaw 8 zadań maturalnych z podziałów komórkowych z odpowiedziami: fazy cyklu komórkowego, zmiany ilości DNA i liczby chromosomów, porównanie mitozy i mejozy, źródła zmienności w mejozie, działanie kolchicyny, obliczenia z preparatu merystemu korzenia cebuli, cytokineza oraz nierozdzielenie chromosomów.

 

Wymień fazy interfazy i dla każdej podaj jeden proces, który w niej zachodzi. Wyjaśnij, czym jest faza G0.
G₁ – wzrost komórki, synteza białek i RNA, powielanie organelli. S – replikacja DNA; każdy chromosom składa się odtąd z dwóch chromatyd siostrzanych (u zwierząt w tym czasie podwaja się też centrosom). G₂ – synteza białek potrzebnych do podziału, m.in. tubuliny do budowy wrzeciona, oraz kontrola poprawności replikacji. Faza G₀ to stan, w którym komórka wychodzi z cyklu i przestaje się dzielić, ale pełni swoje funkcje (np. większość neuronów, komórki mięśni szkieletowych).

 

Komórka somatyczna człowieka w fazie G1 ma 46 chromosomów i ilość DNA oznaczoną jako 2c. Podaj liczbę chromosomów i ilość DNA (w jednostkach c) w: a) fazie G2, b) metafazie mitozy, c) komórce potomnej po mitozie, d) metafazie I mejozy, e) komórce po I podziale mejotycznym, f) komórce po II podziale mejotycznym.
a) 46 chromosomów, 4c; b) 46, 4c; c) 46, 2c; d) 46, 4c; e) 23 chromosomy (dwuchromatydowe), 2c; f) 23 chromosomy (jednochromatydowe), 1c. Uzasadnienie: ilość DNA podwaja się w fazie S, a liczba chromosomów nie zmienia się aż do rozejścia się chromosomów homologicznych w anafazie I mejozy; w II podziale mejotycznym rozchodzą się chromatydy, więc ilość DNA w komórce spada o połowę przy tej samej liczbie chromosomów.

 

Porównaj mitozę i mejozę pod względem: liczby podziałów jądra, liczby i ploidalności komórek potomnych, podobieństwa genetycznego komórek potomnych do komórki macierzystej oraz znaczenia biologicznego.
Mitoza: jeden podział; powstają dwie komórki o tej samej ploidalności co macierzysta (z komórki 2n – dwie komórki 2n); komórki potomne są genetycznie identyczne z macierzystą; służy wzrostowi, regeneracji, odnawianiu tkanek i rozmnażaniu bezpłciowemu. Mejoza: dwa kolejne podziały; powstają cztery komórki o liczbie chromosomów zredukowanej o połowę (z 2n – cztery komórki n); komórki potomne różnią się genetycznie od macierzystej i od siebie; umożliwia utrzymanie stałej liczby chromosomów w kolejnych pokoleniach przy rozmnażaniu płciowym i jest źródłem zmienności rekombinacyjnej.

 

Wyjaśnij, w jaki sposób przebieg mejozy prowadzi do powstania gamet zróżnicowanych genetycznie. Podaj dwa mechanizmy i fazy, w których zachodzą.
1) Crossing-over w profazie I: chromosomy homologiczne łączą się w biwalenty, a ich chromatydy niesiostrzane wymieniają się odcinkami; powstają chromatydy z nowymi kombinacjami alleli. 2) Niezależna segregacja chromosomów homologicznych w anafazie I (wynikająca z losowego ułożenia biwalentów w metafazie I): każda para rozchodzi się niezależnie od pozostałych, więc u człowieka możliwe jest 2²³ (ok. 8,4 mln) kombinacji chromosomów ojcowskich i matczynych w gametach, nie licząc crossing-over.

 

Kolchicyna łączy się z tubuliną i uniemożliwia tworzenie mikrotubul. Wyjaśnij, na jakim etapie zatrzyma się mitoza w komórkach traktowanych kolchicyną, i przewidź skutek dla liczby chromosomów, jeśli komórka powróci do interfazy bez rozejścia się chromosomów do biegunów. Podaj praktyczne zastosowanie tego zjawiska.
Bez mikrotubul nie powstaje wrzeciono podziałowe, więc chromosomy nie mogą ustawić się w płytce metafazowej ani się rozejść; podział zatrzymuje się na etapie metafazy (chromosomy pozostają skondensowane). Jeśli chromatydy się rozdzielą, ale nie zostaną rozciągnięte do biegunów, a komórka wróci do interfazy z jednym jądrem, liczba chromosomów się podwoi (np. z 2n do 4n) – powstaje komórka poliploidalna. Kolchicynę wykorzystuje się w hodowli roślin do otrzymywania odmian poliploidalnych (często o większych owocach lub organach) oraz do przygotowania preparatów chromosomów w metafazie (kariotypów).

 

W preparacie z merystemu wierzchołkowego korzenia cebuli policzono 1000 komórek: 880 było w interfazie, 70 w profazie, 20 w metafazie, 15 w anafazie i 15 w telofazie. Cały cykl komórkowy w tym merystemie trwa 20 godzin. a) Oblicz czas trwania metafazy. b) Wyjaśnij, dlaczego większość komórek znajdowała się w interfazie. c) Wyjaśnij, dlaczego do obserwacji mitozy wybrano merystem wierzchołkowy korzenia.
a) Odsetek komórek w danej fazie odpowiada udziałowi tej fazy w czasie cyklu: 20/1000 × 20 h = 0,4 h = 24 minuty. b) Interfaza jest najdłuższym etapem cyklu komórkowego (obejmuje G₁, S i G₂), więc w losowym momencie najwięcej komórek jest właśnie w niej. c) Komórki merystemu wierzchołkowego intensywnie się dzielą, więc w preparacie można znaleźć wszystkie fazy mitozy; w tkankach stałych komórki zwykle się nie dzielą.

 

Porównaj przebieg cytokinezy w komórce zwierzęcej i w komórce roślinnej. Wyjaśnij, z czego wynika różnica.
W komórce zwierzęcej pod błoną komórkową w płaszczyźnie równikowej tworzy się pierścień kurczliwy z filamentów aktynowych i miozyny; jego zaciskanie tworzy bruzdę podziałową, która przewęża komórkę aż do jej rozdzielenia. W komórce roślinnej w płaszczyźnie równikowej gromadzą się pęcherzyki z aparatu Golgiego (prowadzone przez mikrotubule fragmoplastu); zlewają się w przegrodę pierwotną (płytkę komórkową), która rośnie od środka ku ścianom i dzieli komórkę. Różnica wynika z obecności sztywnej ściany komórkowej u roślin, która uniemożliwia przewężenie komórki od zewnątrz.

 

Podczas mejozy u jednego z rodziców chromosomy jednej pary homologicznej nie rozdzieliły się w anafazie I. Wyjaśnij, jakie gamety pod względem liczby chromosomów powstaną z tej komórki, i podaj liczbę chromosomów zygoty powstałej z połączenia gamety z dodatkowym chromosomem z prawidłową gametą drugiego rodzica.
Oba chromosomy homologiczne danej pary trafiają do jednej komórki potomnej, a druga nie otrzymuje żadnego z nich. Po II podziale mejotycznym powstaną dwie gamety z 24 chromosomami (n + 1) i dwie gamety z 22 chromosomami (n − 1); żadna gameta nie ma prawidłowej liczby chromosomów. Połączenie gamety z 24 chromosomami z prawidłową gametą (23 chromosomy) daje zygotę z 47 chromosomami, czyli trisomię danej pary (np. trisomia chromosomu 21 w zespole Downa).

 

❤️

ODBIERZ NOTATKI MATURALNE
GWARANCJA WYNIKU!

Jeżeli nie zdobędziesz minimum 70% na maturze z biologii – zwrócimy Ci pieniądze za notatki! ✨

📘 Przejdź do notatek
Przewijanie do góry